Huyền thoại Che Guevara

Lời nói đầu

 

“ Một số chân lý đã quá rõ ràng đến nỗi chẳng việc gì phải bàn tới nữa. Là một người Mac-xit cũng tự nhiên giống như việc bạn phải theo học lý thuyết của New-ton nếu là một nhà vật lý, hay theo quan điểm của Pasteur nếu là một nhà sinh học ”.

Câu nói nổi tiếng đã trở thành bất hủ cũng như sự bất tử của một chiến sĩ du kích quân – một biểu tượng anh hùng cách mạng của tất cả mọi dân tộc trên thế giới không riêng gì ở Cuba và các quốc gia vùng Châu Mỹ Latin, một trong những con người chân chính nhất thế kỷ 20, và của mãi sau này, để các thế hệ hôm nay và tương lai noi theo.

Khi viết về ông, Fidel Castro đã nói ngắn gọn: “Đó là một con người chân chính, một người bạn tuyệt vời và là một người mà ngay cả kẻ thù cũng phải kính nể ”.

Ernesto Guevara de la Serna( 1928 – 1967), thường được biết đến với tên Che Guevara hay El Che, là một nhà hoạt động cách mạng nổi tiếng người Achentina và là một trong những người lãnh đạo phong trào cách mạng Cuba.

Trong bài tiểu luận này, em xin trình bày sơ lược về một cuộc đời, một tính cách, một bản lĩnh, một tình yêu của một con người mạnh mẽ và độc đáo – một con người, qua cái chết của của mình, đã làm sinh sôi biết bao sự sống khác và sức sống khác – một con người “ trở thành bất tử vì chính những kẻ không bao giờ muốn ông sống ”.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Lời giới thiệu

 

Che Guevara, tên thật là Ernesto Guevara (1928 – 1967), một lãnh tụ du kích quân và một nhà lý luận Cách mạng Châu Mỹ Latin, là một người đã trở thành anh hùng của lực lượng cánh tả cấp tiến những năm 1960. Sinh ra trong một gia đình thuộc tầng lớp trung lưu ở Rosario, Achentina, cha mẹ là ông Ernesto Guevara Lynch và bà Celia de la Serna, một phụ nữ cấp tiến, người có ảnh hưởng lớn đến tư tưởng của Che sau này.

Che bị bệnh suyễn nặng. Sau khi tốt nghiệp phổ thông, ông đã thi vào ngành y. Năm 1953, ông tốt nghiệp bác sĩ trường đại học Buenos Aires.

Tin chắc rằng chỉ có Cách mạng mới là liều thuốc hữu hiệu nhất đối với sự bất công xã hội ở Châu Mỹ Latin, năm 1954 ông đến Mexico và tham gia vào nhóm du kích giải phóng Cuba dưới quyền của Fidel Castro.

Vào những năm cuối thập niên 1950, ông đã đóng một vai trò quan trọng trong nhóm du kích nhằm chống lại nhà độc tài Fulgencio Batista. Ông đã từng đảm nhận vai trò bộ trưởng Bộ Công nghiệp Cuba (1961-1965) khi Fidel lên nắm giữ chính quyền. Là tác giả của hai cuốn sách về chiến tranh du kích, Che đã chủ trương xây dựng chính phủ trên cơ sở dựa vào nhân dân và chiến tranh du kích trong sự tồn vong của đất nước.

Ông rời Cuba năm 1965 sau khi trao trả chức bộ trưởng lại cho chính phủ, ông đến Bolivia và lãnh đạo lực lượng nổi dậy ở đây. Với sự trợ giúp của Mỹ, ngày 8 tháng 10 năm 1967 ông bị quân Bolivia bắt tại Vado del Yeso. Che bị hành quyết theo lệnh của chính quyền Bolivia và có sự đồng ý của CIA. Địa điểm chôn dấu hài cốt của ông được giữ bí mật trong suốt 30 năm. Những kẻ giết ông không bao giờ được mang ra xét xử.

Ngày 12 tháng 7 năm 1997, hài cốt của Che được tìm thấy ở Vallegrande và được mang trở về Cuba cùng ngày hôm đó.

Che đã là một bác sĩ, một thầy giáo, nhà báo, phóng viên ảnh, chủ ngân hàng, Bộ trưởng Bộ Công nghiệp, một nhà thương thuyết bậc thầy đại diện Cuba tại hầu hết các hội nghị thượng đỉnh trên thế giới, là một nhà chỉ huy quân sự xuất chúng và là một chiến sĩ can trường.

Mục lục

 

Thời Thơ ấu Của Vị Anh Hùng …………………………………4

Tuổi Trẻ Phiêu Lưu ……………………………………………..6

Trên Chiến Trường ………………………………………………8

Những Tháng Ngày Vinh Quang ………………………………..11

Tiếp Tục Lên Đường …………………………………………….12

 

Phụ lục

 

Thư Giã Biệt Của Che Gửi Fidel Castro …………………………13

Một Số Câu Nói Nổi Tiếng ……………………………………..15

Bài Báo Về Che…………………………………………………..16

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Phần 1: Thời thơ ấu của vị anh hùng

 

1928

M

ột con tàu đang trên đường hướng đến Buenos Aires – thủ đô Achentina, phải dừng lại. Trên tàu, một đôi vợ chồng trẻ vội vàng xuống tàu do người vợ, cô Celia de la Serna de Guevara, chuyển dạ sắp sinh. Hôm đó là ngày 14 tháng 6, Ernesto Guevara chào đời.

Gia đình Guevara sinh sống tại thị trấn Caraguatay, tỉnh Misiones phía Đông Bắc Achentina. Gia đình bà Celia sở hữu một đồn điền trồng trà thảo dược, đây cũng là thức uống quen thuộc của Ernesto sau này.

Ngay trước ngày sinh nhật lần thứ hai của Ernesto, cậu được mẹ đưa đi bơi và vì vậy cậu bé bị viêm phổi nặng. Đây là lúc khởi phát căn bệnh hen suyễn của Ernesto.Chính căn bệnh này đã hành hạ ông cả cuộc đời nhưng cũng chính nó đã góp phần hình thành tính cách riêng của Ernesto.

1932

Gia đình Guevara dời nhà đến San Isidro, một quận nằm ngoại ô phía Bắc Buenos Aires. Nhưng nơi này không phù hợp với bệnh của Ernesto nên sau đó họ lại dời nhà đến thị trấn Altar Gracia, tỉnh Cordoba, nơi khí hậu khô ráo hơn.

1945

Năm 17 tuổi Ernesto mới cảm thấy thích thú khi ngồi trên lưng la, cũng là phương tiện giúp cậu vượt qua những miền đất gập ghềnh. Vốn bị bệnh suyễn từ nhỏ nên cậu phải sống trong sự đùm bọc của gia đình. Đến năm lên tám cậu mới có thể lên lớp đều đặn.

Bà Celia có ảnh hưởng rất lớn đến lòng ham học của con mình. Bà là tấm gương thúc đẩy con trai mình thành công, thậm chí con trai bà còn vượt quá những gì bà trông

Hình 2: Che thời thơ ấu

đợi.Cùng lúc đó, sâu trong tâm khảm, tình cảm của Ernesto dàng cho mẹ càng bị giằng xé. Một mặt anh muốn thoát khỏi sự chở che của người mẹ, mặt khác anh lại khao khát muốn hoàn thành những ước nguyện mà mẹ đã gửi gắm nơi mình.

Ông Lynch là người đã hun đúc tâm hồn và rèn luyện thể chất cho con trai mình. Ông là người tiêm Adrenaline và giúp Ernesto thở Oxi khi cậu lên cơn suyễn. Ông khuyến khích cậu học bơi, tập cho cậu bắn súng, nên khi lên năm, Ernesto đã biết sử dụng súng.

Tuổi thơ của Ernesto đã phải trải qua cùng căn bệnh suyễn nặng, nó làm hạn chế khả năng của cậu, nhưng cũng chính bệnh tật đã vun đúc nên một con người mạnh mẽ, chí khí gan cường và đầy bản lĩnh.

 

 

 

 

 

 

 

                                           

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hình 3 : Các địa danh đáng chú ý

 

 

 

 

 

 

Phần 2 : Tuổi trẻ phiêu lưu

 

K

hi học xong trung học phổ thông, Ernesto theo học ngành y tại đại học Buenos Aires và chọn bệnh suyễn làm chuyên ngành nghiên cứu.

I.Chuyến khởi hành đầu tiên :

Ngày 1 tháng 1 năm 1950, Che quyết định bắt đầu cuộc hành trình của mình kết hợp giữa vui chơi và công việc, bằng chiếc xe đạp Micron già nua có gắn một động cơ nhỏ. Anh đi về hướng Tây, băng qua khu đồng bằng Pampas của Achentina, cuộc hành trình có chiều dài lên tới 4.500 km.Anh sẽ làm việc tại khu vực dành riêng cho những người bị bệnh phong tại Chanar, nơi anh sẽ gặp một người bạn trong chuyến hành trình.

 

Hình 4+5 : Cánh đồng trồng cây Pampas – nơi Ernesto đã đi qua

Sau đó anh đã làm việc trong đội xây dựng xa lộ quốc gia, rồi đội thuyền buôn ở Achentina.

Tháng 10 năm 1951, Ernesto gặp lại người bạn Alberto Granado tại Cordoba. Anh đã đề nghị hai người cùng thực hiện chuyến đi Bắc Mỹ.

II.Hành trình xuyên Châu Mỹ La tin :

Họ cùng nhau lên đường trên chiếc mô tô Norton (La Poderosa II) 500 phân khối của Granado. Kế hoạch được thực hiện trong vòng một tháng, sau đó họ lên đường, nhưng Ernesto phải mang theo ống thở bên mình và trở về kịp lúc để thi tốt nghiệp theo lời hứa với mẹ mình.

Sau đó họ lại tiếp tục lên hướng Bắc Peru, cậu bị thu hút bởi vẻ đẹp huyền bí ở đây. Đầu tháng tư, hai người rời khỏi thung lũng sông Urubamba và lên đường đến trại phong Huambo, rồi đến Iquitos, nằm trong rừng rậm Amazon, tiếp theo là làng phong San Pablo. Họ đi trên chiếc bè Mambo-Tango.

Che và người bạn chia tay tại Venezuela. Granado xin được việc làm tại khu bệnh phong, còn Ernesto quay lại Achentina để hoàn tất việc học. Anh thi đậu tất cả 14 môn chỉ trong ba tháng và tốt nghiệp bác sĩ.

Việc học đối với Ernesto không còn là điều quan trọng nên anh tiếp tục lên đường. Anh cùng một người bạn thời thơ ấu lên đường đến La Paz, thủ đô Bolivia vào ngày 24 tháng 7 năm 1953. Bolivia vừa thực hiện cuộc cải cách ruộng đất và tình hình như sắp có một cuộc nội chiến xảy ra. Hai kẻ lữ hành tiếp tục đi về phía Bắc. Sau khi dừng chân tại Peru, họ lại tới Guayaquil ở

Hình 6:  Mô tô La Poderosa II

Ecudor, nơi họ rơi vào cảnh khốn cùng, Ernesto không có gì ăn ngoài chuối nhưng họ vẫn không muốn về nhà.

Người bạn đề nghị họ cùng đến Guatemala để “xem cái gì đó mới mẻ – cuộc cách mạng của cánh tả”. Họ tìm cách đi miễn phí trên các chuyến tàu sang Trung Mỹ. Tàu tạm dừng tại San Jose, thủ đô Costa Rica, Ernesto đã gặp Romulo Betancourt – sau này trở thành tổng thống Venezuela. Tại đây anh cũng có cơ hội tiếp xúc với những chiến sĩ cách mạng Cuba, những người đang chống lại chế độ độc tài Batista.

Sau tất cả những điều đã xảy ra, Ernesto đang sắp trải qua một cuộc tái sinh.Ở Guatemala, anh đã có cơ hội chứng kiến kẻ thù – quân Mỹ – hành động. Điều này làm cho tình cảm chống đế quốc trở thành một lý tưởng kiên định trong anh. Tháng 7 năm 1955, biến cố thứ hai xảy ra ngay sau đó tại Mexico, nơi anh gặp người đã vạch ra đường lối chính trị cho lý tưởng ấy, người bạn tuyệt vời của anh, Fidel Castro. Không lâu sau đó anh đã tự nguyện tham gia vào nhóm viễn chinh của những người Cuba.

 

 

 

 

 

Phần 3 : Trên chiến trường

 

I.Bảy ngày lênh đênh trên biển động :

C

uối tháng 6, nhờ tình bạn của mình với những người bạn Cuba lưu vong, Che gặp được Raul Castro, em trai của Fidel Castro. Không lâu sau đó, Che được Raul giới thiệu với Fidel. Fidel lúc bấy giờ vẫn chưa theo chủ nghĩa Mác, hai người đã có buổi trao đổi vào giữa tháng 7 năm 1955 và kéo dài từ 8 giờ tối đến tận nửa đêm.

Đầu năm 1955, anh bắt đầu rèn luyện sức khỏe và khả năng quân sự cùng với những nhà cách mạng khác tại một nông trại ở Mexico và trở thành học viên cực kì xuất sắc của “Học viện đào tạo Chiến sĩ Cách mạng”. Fidel cũng không che giấu sự ưu ái của mình đối với Che. Tháng 4, ông bổ nhiệm Che làm trưởng bộ phận nhân sự trong trại tân binh.

 

Hình 7: Che, Raul Castro và Fidel Castro

Vào tháng 6 năm 1956, những thành viên đã tham gia cuộc tấn công ngày 26 tháng 7 năm 1955 đã bị cảnh sát Mexico bắt trong đó có Fidel và Che. Fidel nhận được sự ủng hộ từ Havana và một lần nữa xoay sở để được ra khỏi lao tù, ông đã chứng minh lòng trung kiên của mình đối với đồng đội, khiến Che hoàn toàn tin tưởng vào vị lãnh tụ của mình. Ngày 31 tháng 7 họ được thả và bắt đầu tập luyện lại.

Ngày 25 tháng 11 năm 1956, cùng với 82 người khác vượt biển trở về Cuba trên con tàu Granma với tư cách là một thành viên trong tổng tham mưu của quân du kích. Lực lượng cập bến vào sáng sớm ngày 2 tháng 12 tại đầm đước Belic phía nam Cuba.

Hình 8: Che và Fidel tại phòng giam

II.Chiến tranh du kích :

Trong lần hành quân đầu tiên, nhóm du kích đã bị quân đội Batista phong tỏa lộ trình. Tại Alegria del Pio, quân nổi dậy bị tấn công, 21 người hi sinh. Che bị thương 2 lần, nghĩa quân phải lánh vào khu rừng rậm, cả lực lượng sống sót chỉ còn lại 20 người.

Cuộc tấn công lớn đầu tiên của đội quân râu quai nón là trại lính La Plata nằm dưới chân núi Turquino. Chính tại đây đã chứng kiến hành động anh hùng đầu tiên của Che khi anh lao đi, băng qua cơn mưa đạn, không cần ai bắn yểm trợ, đốt cháy nhà để máy bay. Việc trèo lên ngọn núi cao nhất đảo cao 2000 mét quả là nỗ lực phi thường đối với một người vốn mắc bệnh hen suyễn nặng và đã cạn thuốc cấp cứu như Che.

Do thành tích chiến đấu, Fidel quyết định thưởng cho Che bằng cách để anh tham gia vào các quyết định mang tính chiến thuật cùng với các lãnh đạo cấp cao. Che không còn là “một trung úy bình thường nữa”.

Tại đây, vùng Sierra, viên trung úy trẻ, đồng thời là một bác sĩ với giọng nói mang âm sắc nước ngoài, đã tranh thủ thời gian để dạy học, và không ngừng khám bệnh cho nông dân. Đối với các nông dân, anh là tinh hoa của một du kích quân giàu lòng nhân ái, biết kết hợp tính nhẫn nại của một bác sĩ và một trình độ học vấn còn rất xa lạ với vùng này.

Vào giữa tháng 7 năm 1957, Che được Fidel thăng hàm đại úy và giao trách nhiệm thành lập Đội quân số 4. Không lâu sau đó, Che được Fidel xem là một trong số những người tín cẩn nhất. Khi đang đọc lại tên những người đã kí trong một lá thư tập thể gửi cho Frank Pais ( một sĩ quan cách mạng ủng hộ phong trào du kích), đến tên Guevara, Fidel ngẫu nhiên nói: “Hãy ghi anh ấy là Comandante (Thiếu tá)”.

Ngày 28 tháng 5 năm 1957, Che mở một trận đánh ác liệt nhất vào một cứ điểm ven biển Uvero, 140 quân tham chiến, 40 người chết và bị thương. Tại đây anh tiếp tục thể hiện huyền thoại của mình, anh không ưa các hành vi tàn bạo, không bao giờ giết người nếu như điều đó có thể tránh được. Từ 1957 đến 1958, Che thành lập trường tuyển mộ và đào tạo du kích chính quy tại El Hombrito, nhiệm vụ trực tiếp là bảo vệ Fidel.

Trong cuộc sống, Che có cái tôi rất mạnh mẽ, tuân thủ nghiêm ngặt những nguyên tắc đạo đức và cách cư xử mẫu mực. Che ra lệnh cho lính của mình dẫn những người đào ngũ trở lại , anh bất chấp đạn pháo khắp nơi, xốc lính của mình lên vai, đưa khỏi nơi nguy hiểm, lính gác cũng không dám bắn anh.

Những năm tháng xa nhà, Che luôn mang bên mình đôi ba món đồ hay vài con thú. Quân kháng chiến nhận nuôi những chú chó đi lạc, chúng luôn chạy theo Che, quẩn quanh chân anh và rồi cuối cùng người ta cũng thấy chúng leo lên giường của anh.

Tiếp tục với những tin tức trên chiến trường, cuối tháng 8 năm 1958, khi bước sang tuổi 30, Che được Fidel tin tưởng giao phó nhiệm vụ nhanh chóng huấn luyện tân binh để gia tăng quân số. Chỉ với 140 quân, Che bắt đầu chinh phục phân nửa đất nước Cuba.

III.Trận đánh quyết định :

Ngày 31 tháng 8 năm 1958, Che trực tiếp chỉ huy đội quân số 8, với 140 quân, đa phần là tân binh, đi đánh chiếm quân khu phía Tây với mục tiêu nắm quyền kiểm soát trung tâm lãnh thổ và các cơ sở thông tin liên lạc. Nghĩa quân có vỏn vẹn 6 súng máy và khoảng 50 súng trường, chính vì thế trong giai đoạn đầu, thách thức của họ là phải tước đoạt vũ khí của kẻ thù.

Họ đã hành quân chặng đường 554 km trong 47 ngày với quân dụng nghèo nàn, chủ yếu là đi bộ. Theo một hiệp ước sau đó, giữa các lực lượng, Che thống nhất chỉ huy các nhóm quân chống chế độ Batista. Quân nổi dậy bắt đầu tấn công vào Santa Clara, trung tâm kinh tế, đầu mối giao thông quan trọng. Ngày hôm đó, quân nổi dậy chiếm được Santa Clara làm cho chế độ Batista nhanh chóng đi vào chỗ diệt vong. Batista phải chạy trốn ra nước ngoài, bắt đầu cuộc sống lưu vong.

Ngày 4 tháng 1 năm 1959, Che cùng với những chỉ huy quân nổi dậy khác tiến vào La Havana trên vị thế của những người chiến thắng.

 

 

 

 

 

 

 

 

Hình 9: Che và Fidel đang bàn bạc

 

 

 

 

 

Phần 4 : Những tháng ngày vinh quang

 

I.Kiến trúc sư trưởng :

S

au những đóng góp của mình cho hòn đảo này, Che được trao quyền công dân Cuba.

Năm 1959 đánh dấu thời điểm bắt đầu giai đoạn của Che trong vai trò kiến trúc sư của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Cuba.

Sau đó, với vai trò đại sứ Cuba, Che liên tục du hành qua các quốc gia ở Trung Đông, Ấn Độ, Đông Nam Á, Nam Tư, Liên Xô, Ai Cập, Trung Quốc, Nhật Bản, Tiệp Khắc, Đông Đức, Bắc Hàn.

Ngày 28 tháng 11 năm 1959, Che chính thức làm Thống đốc Ngân hàng Quốc gia Cuba. Ông làm việc 16 giờ một tuần tại ngân hàng và cuối tuần thì tham gia lao động tình nguyện cùng nông dân. Ông làm việc tại các nhà máy dệt, trên các bến cảng và những đồng mía vào mùa thu hoạch.

II.Vị Bộ trưởng tình nguyện :

Ngày 8 tháng 10 năm 1959, Che chính thức trở thành Bộ trưởng Bộ Công nghiệp. Quyết định tịch thu ruộng đất tư hữu được ban hành.

Ngày 4 tháng 8 năm 1961, đại sứ Che bay qua Uruguay tham dự hội nghị Liên Mỹ, nói chuyện riêng với đặc phái viên của Kennedy, Tổng thống Uruguay, Tổng thống Achentina, Tổng thống Brazil.

Từ 1960 đến 1963, Cuba bắt tay vào đa dạng hóa nền Công nghiệp. Che cũng trực tiếp lao động vào những ngày cuối tuần. Nền kinh tế gặp nhiều khó khăn vì sau đó, Liên Xô đã ban lệnh cấm vận kinh tế đối với Cuba, bắt buộc Cuba phải cho Liên Xô xây dựng căn cứ, trả lại Liên Xô sẽ đảm bảo chủ quyền lãnh thổ cho Cuba.

      Lợi dụng tình hình này, Mỹ tuyên bố sẽ

Hình 10: Che đang lao động

phong tỏa Cuba. Nhân dân Cuba chuẩn bị cho một cuộc xâm lược thứ hai. Che lại bắt đầu nhiệm vụ của mình. Năm 1962, Che hết sức cố gắng mở rộng chiến tranh du kích đến những vùng khác ở Mỹ Latin và xây dựng đội quân tiên phong vũ trang ngay trong đất nước của mình.

Phần 5 : Tiếp tục lên đường

 

T

rong khi đó ở Cuba, Che bắt đầu thất bại trên mặt trận kinh tế. Năm 1964, ông tuyên bố từ chức Bộ trưởng Bộ công nghiệp, khát vọng công nghiệp hóa và đa dạng hóa nông nghiệp bị dập tắt.

Ngày 4 tháng 11 năm 1964, Che lên đường với một sứ mạng ngoại giao bắt đầu ở Matxcova và kéo dài 3 tháng. Ngày 11 tháng 12, ông đại diện Cuba dự hội nghị Liên Hợp Quốc. Tại đây, Che đề nghị chấm dứt lệnh cấm vận đối với Cuba. Một tuần sau đó, Che có mặt ở Algeria và gặp một lãnh tụ của phong trào độc lập. Đây là chặng dừng chân đầu tiên trong chuyến công du Châu Phi bao gồm Tanzania, Ai Cập, Mali, Ghana, Benin và Côngô. Tại đây ông cũng đã đọc một bài diễn văn nổi tiếng lên án khối xã hội chủ nghĩa dưới dạng chủ nghĩa đế quốc thứ hai chèn ép các quốc gia mà nó bảo vệ.

Ngày 25 tháng 2 năm 1965, bài diễn văn đọc tại Algeria của ông chỉ trích mạnh mẽ khối Xô Viết đã không giúp đỡ được cuộc đấu tranh giải phóng nhân dân bị áp bức trên thế giới. Sau đó ông dừng chân tại Ai Cập trên đường đến Congo. Sau đó ông về nước.

Ngày 24 tháng 4, cùng với 3 người Cuba, Che đến Congo để thành lập đội quân tình nguyện ở đây, cuối cùng quân số của họ cũng tăng lên 100 người. Sau hai tháng chờ đợi, quân du kích hành động lần đầu tiên.

Ở Cuba, mãi đến tháng 10, trong buổi lễ thành lập Đảng Cộng Sản Cuba, Fidel mới đọc bức thư từ chức của Che, tuyên bố ông rút khỏi tất cả trách nhiệm chính thức trong chính quyền Cách mạng.

Cuối tháng 11, các chiến sĩ Cuba đành phải rút khỏi Congo, Che phải sang Tanzania trú ẩn. Đây là thất bại đầu tiên của Che.

Che lại tiếp tục lên đường đến Bolivia, chặng dừng chân cuối cùng của ông. Quân du kích hoạt động vất vả tại đây. Hai năm sau khi hoạt động, quân du kích bị chế độ ở đây đàn áp. Hai du kích quân đào ngũ khiến tung tích của quân du kích bị lộ. Trong lúc này Che lại bị bệnh suyễn trầm trọng, không thuốc men và thức ăn.

Ngày 8 tháng 10 năm 1967, Che bị thương và một nhóm biệt kích bị bắt giữ. Ngày 18 tháng 10, Che bị hành quyết theo lệnh của chính quyền Bolivia Hình 11: Che bị bắt giữ                  và có sự đồng ý của CIA.

Phụ lục

 

I.Thư giã biệt của Che gửi Fidel Castro:

“Năm Nông Nghiệp”

Havana, ngày 1 tháng 4 năm 1965.

Fidel:

Giây phút này đây tôi nhớ lại nhiều điều: lúc tôi gặp anh tại nhà Maria Antonia, lúc anh đề nghị tôi đi theo anh, và cả những cảm xúc căng thẳng trong công tác chuẩn bị. Một hôm có người ghé qua và hỏi khi hai ta hy sinh thì ai sẽ là người được báo tin này, và khả năng thực tế đó đã khiến tất cả chúng ta bàng hoàng. Sau này tất cả chúng ta đều biết rằng đây là sự thực, rằng trong một cuộc cách mạng hoặc chúng ta sống hoặc chúng ta phải chết (nếu đó là cái chết thực sự). Nhiều đồng chí đã ngã xuống trên con đường đi tới vinh quang chiến thắng.

Ngày hôm nay mọi chuyện đã mất đi phần nào kịch tính, vì chúng ta đã trưởng thành hơn, nhưng bản chất của sự kiện tự nó không thay đổi. Tôi cảm thấy rằng tôi đã hoàn thành vai trò bổn phận đã gắn bó tôi với cách mạng Cuba trên vùng đất này, và tôi phải nói lời chia tay với anh, với dân tộc anh mà giờ đây cũng là dân tộc của tôi.

Tôi chính thức rút lui khỏi mọi vị trí lãnh đạo trong Đảng, chức vụ Bộ trưởng, quân hàm thiếu tá và quyền công dân Cuba của tôi. Không còn gì ràng buộc tôi với Cuba về mặt pháp lý. Những mối dây ràng buộc duy nhất còn lại mang bản chất khác – đó là những ràng buộc không thể bị cắt đứt như các sự chỉ định vào các vị trí quyền hành.

Hồi tưởng lại quá khứ, tôi tin rằng tôi đã làm việc một cách chính trực và tận tâm để củng cố cho thắng lợi của Cách mạng. Điểm yếu quan trọng duy nhất của tôi là đã không tin tưởng anh nhiều hơn từ những ngày đầu ở Sierra Maestra, và đã không nhanh chóng hiểu rằng anh có tư chất của một người lãnh đạo và một nhà Cách mạng.

Tôi đã sống những ngày huy hoàng ở Cuba, và bên cạnh anh tôi cảm thấy tự hào vì mình đã thuộc về nhân dân trong những ngày tháng oai hùng, bi tráng trong cuộc khủng hoảng tên lửa ở Caribe. Hiếm có một chính khách nào sáng suốt hơn anh trong những ngày ấy. Tôi cũng tự hào vì đã theo anh mà không do dự, vì đã tương đồng với anh trong cách suy nghĩ, cách nhìn cũng như cách đánh giá những mối nguy hiểm và nguyên tắc.

Những quốc gia khác trên thế giới cần đến những nỗ lực khiêm tốn của tôi. Tôi có thể làm theo những yêu cầu này, nhưng anh, với trách nhiệm của người đứng đầu nhà nước Cuba, không được phép làm. Và vì vậy đã đến lúc chúng ta chia tay nhau.

Anh nên hiểu rằng tôi làm như vậy trong tâm trạng vui buồn lẫn lộn. Tôi để lại nơi đây những ước mơ thanh cao nhất trong tư cách của một nhà kiến thiết và để lại những gì quý mến nhất mà tôi đã có. Tôi mang đến những chiến trường tuyến đầu niềm thành tin mà anh đã dạy tôi, tinh thần cách mạng của dân tộc tôi, cảm giác hoàn thành những sứ mạng thiêng liêng nhất: chiến đấu chống lại chủ nghĩa đế quốc bất cứ nơi nào có thể chiến đấu được. Đây là nguồn sức mạnh và hơn thế nữa là liều thuốc chữa lành các vết thương sâu nhất.

Một lần nữa tôi tuyên bố rằng Cuba hoàn toàn không còn trách nhiệm nào với tôi nữa, ngoại trừ những trác nhiệm bắt nguồn từ gương sáng của nó. Nếu những giờ phút sau cùng của tôi phải trải qua ở một phương trời xa lạ nào khác, ý nghĩ sau cùng của tôi sẽ luôn hướng về dân tộc này và đặc biệt là hướng về anh. Tôi rất biết ơn về những lời giáo huấn và tấm gương sáng của anh. Đó là những điều mà tôi sẽ cố gắng trung thành cho đến khi hành động của tôi có được kết quả cuối cùng.

Tôi luôn được đồng nhất với chính sách đối ngoại của cuộc cách mạng chúng ta, và tôi sẽ tiếp tục như vậy. Cho dù ở đâu, tôi vẫn cảm thấy có trách nhiệm của một chiến sĩ cách mạng Cuba, và tôi sẽ luôn hành xử như vậy. Tôi không ân hận là đã không để lại của cải gì cho vợ con tôi; tôi rất hạnh phúc với điều này. Tôi không yêu cầu cho vợ con tôi điều gì vì nhà nước sẽ cung cấp đủ để họ an tâm trong cuộc sống và được học hành.

Có nhiều điều tôi muốn bày tỏ với anh và với nhân dân chúng ta, nhưng tôi cảm thấy không cần thiết. Ngôn từ không thể biểu đạt hết những ước muốn của tôi, và cũng không cần phải nguệch ngoạc dông dài những điều này ra trên các trang giấy.

Viết ngày 1 tháng 4 năm 1965.”

 

 

 

 

Một số câu nói nổi tiếng

 

I.Những câu nói của Che:

§        “Bạn phải đưa chiến tranh đến bất cứ nơi nào mà kẻ thù có mặt [...] bạn không cho phép chúng dù một khoảnh khắc bình yên [...] làm cho chúng cảm thấy chúng như một con thú hoang bị săn đuổi ở mọi nơi mà chúng đến.”

§        “Hãy để thế giới thay đổi mình, rồi mình sẽ thay đổi thế giới”.

§        “Hãy tạo ra hai, ba hay nhiều Việt Nam”.

§        “Cuộc cách mạng của chúng ta đã làm đổ vỡ mọi lý thuyết của những “nhà chiến lược xe lăn”. Chúng ta phải tiến hành cuộc cách mạng ruộng đất, và chiến đấu để thay đổi từng cánh đồng, từng ngọn đồi và sau đó sẽ tiến hành cách mạng vào các thành phố”.

§        “Bạn phải tiến hành cuộc chiến ở bất cứ nơi nào kẻ thù bạn xuất hiện: tới nhà cửa của chúng, tới nơi chúng nghỉ ngơi, … Bạn phải tấn công bất cứ khi nào bạn tìm thấy chúng, khiến chúng cảm thấy như là một con thú hoang bị lùng sục ở bất cứ nơi đâu chúng đi”.

II.Những câu nói về Che:

§        “Ông là thành viên hấp dẫn nhất trong bộ ba lãnh đạo. Ông có nụ cười ngọt ngào, buồn buồn làm những người phụ nữ phải nghẹt thở. Che đang lèo lái con tàu Cuba bằng một đầu óc tính toán lạ lùng, bằng tài năng hiếm có, bằng trí thông minh xuất chúng và bằng óc khôi hài thú vị”. - Tạp chí Time, ngày 8 tháng 8 năm 1960.

§        “Đó là một con người chân chính, một người bạn tuyệt vời và là người mà ngay cả kẻ thù cũng phải kính nể”. – Fidel Castro.

§        “Nếu phải diễn tả hình ảnh tương lai của thế hệ con cháu mà chúng ta muốn chúng trở thành, chúng ta sẽ nói rằng: Hãy giống như Che. Nếu phải bày tỏ lòng mong ước con cháu mình sẽ được giáo dục như thế nào, chúng ta sẽ nói không chút ngần ngại rằng: Chúng ta muốn chúng được giáo dục theo tinh thần của Che.” - Fidel Castro, trong buổi lễ tưởng niệm Che, ngày 18 tháng 10 năm 1967.

 

 

III.Bài báo :

Nhớ Che Guevara – Hồng Thanh Quang

Báo Công An Nhân Dân

Ngày 28/08/2005

          Người ta kể lại rằng, khi Trung sĩ Teran xô vào lớp học, nơi đang giam giữ Che Guevara, người anh hùng du kích lỡ bị sa cơ mặc dù thương tật đầy mình vẫn gượng đứng dậy cho thẳng thớm. Trước cảnh tượng đó, tên sát nhân cảm thấy nhột: dường như có một hào khí gì đó toát lên từ huyền thoại sống của cách mạng Mỹ la tinh này khiến y bỗng như nhụt hết cả nhuệ khí. Thấy vậy, Che hơi mỉm cười giễu cợt và ra lệnh: “Bắn ta đi, hỡi kẻ hèn nhát, mi chẳng qua chỉ muốn giết một con người!”. Trung sĩ Teran giật mình, bất giác siết cò súng…

Đã gần 40 năm trôi qua kể từ ngày 8/7/1967 đáng nhớ ấy, khi Che anh dũng hy sinh ở Bolivia, huyền thoại về Che bắt đầu cuộc trường chinh vĩnh cửu trong ký ức nhân loại. Che là biểu tượng của một con người không chỉ biết tư duy về những vấn đề thiết thân nhất đối với con người mà còn cố gắng tìm mọi biện pháp để biến những ý tưởng nảy sinh trong đầu mình thành hiện hữu. Nghĩ, nói và làm đối với Che là một quá trình liên tục không tách rời nhau. Diễn tả theo cách khác, Che đã học được phương thức tư duy bằng hành động! Đối với anh, không có vấn đề lý thuyết nào lại không thể củng cố bằng những biện pháp giải quyết thực tế (hình như có một nhà cách mạng Trung Hoa cũng đã từng nói, mọi thứ nghĩ ra được thì có thể biến thành hiện thực được).

Cho tới lúc phải rời cõi thế, Che không phút nào ngừng cố gắng làm chủ thực tế trên lý thuyết và luôn sẵn sàng làm chủ thực tế bằng những hành động cụ thể. Anh luôn luôn suy nghĩ lao lung về những việc làm hàng ngày của mình, phân tích mọi nhẽ về tất cả mọi sự diễn ra xung quanh với ý thức tư duy vươn tới sự hoàn hảo hơn, đúng đắn hơn, thực tế hơn. Cũng bởi vì thế mà triết gia kiêm nhà văn Pháp Jean – Paul Sartre từng nhận xét về Che: “Tôi nghĩ anh ấy không chỉ là một trí thức mà còn là con người hoàn thiện nhất của thời đại chúng ta”.

Khác với nhiều “Anh hùng thời đại”, Che không bao giờ tỏ ra hay cảm thấy mình là VIP. Mỗi khi nghĩ về anh, tôi lại nhớ những câu thơ:

“Nếu đời ta của mình ta thôi nhỉ,
Hẳn đêm ta sẽ hóa sao băng,
Chói khoảnh khắc rồi chìm vào quên lãng,
Chỉ vô danh mới được vĩnh hằng…”.

Những điều Che từng viết ra để lại cho hậu thế cũng như những việc anh làm là minh chứng rõ ràng về một sự tự do nội tâm đáng kính nể của con người từng là một lãng tử phóng xe máy đi ngang dọc châu Mỹ la tinh, một vị Bộ trưởng và nhà ngoại giao cao cấp của cách mạng Cuba, không hề ngần ngại rời bỏ những vinh hoa để trở thành một du kích can trường hiên ngang đón nhận viên đạn cuối cùng găm vào trái tim mình.

Theo Giáo sư – Tiến sĩ người Nga Vladimir Mironov của Viện Quan hệ quốc tế Moskva, một nhà nghiên cứu có uy tín lớn về Che, phải là một người tự do gần như tuyệt đối mới có thể kể về mình giản dị và chân thực như sau: “Đi lên đỉnh cao đối với tôi là một thử thách nặng nề. Tôi đã lên được rồi nhưng với những cơn hen buộc người ta không thể có được một cử động dù nhỏ nhất nào… Khi tôi cảm thấy không thể nào chịu nổi nữa rồi, tôi nói với ông nông dân Crespo bỏ tôi ở lại thì ông ấy đã nói bằng giọng điệu vẫn quen thuộc trong đám lính tráng: “Nào, gã Argentina thối thây kia, đi tiếp mau lên, hay là tớ sẽ đá cho cậu mấy cái vào mông!”.

Giống như người thực sự vĩ đại, Che biết “cao nhân tất hữu cao nhân trị” và anh luôn tìm ra cơ hội để tự giễu cợt mình. Cả châu Mỹ la tinh từng bật cười trước những lời hóm hỉnh của anh khi nói về những chuyện thực ra là nghiêm ngắn: “Tôi hẳn đã không là đàn ông nếu không mê phụ nữ. Nhưng tôi hẳn cũng đã không là người cách mạng nếu vì mê gái mà ngừng thực hiện bất cứ một chức phận nào của mình, kể cả chức phận làm chồng!”.

Về số lượng những bài báo, cuốn sách, phim, kịch, các công trình nghiên cứu về mình, Che có thể được coi là người đang giữ kỷ lục trong số những nhân vật nổi tiếng nhất nửa cuối thế kỷ XX. Tuy nhiên, cũng có những thế lực lợi dụng Che để kiếm lời, cố gắng biến anh thành thứ như thể ngôi sao văn hóa pop, thậm chí thành cả… thương hiệu hàng hóa(?!). Tại London chẳng hạn, người ta từng mở cả một tiệm thời trang phụ nữ đắt tiền với cái tên “Che Guevara”…

Không ngẫu nhiên mà 10 năm sau khi qua đời, nhà văn chính trị người Pháp Regis Debray, cũng từng chiến đấu tại Bolivia, từng bị bắt ở đó và bị kết án 30 năm tù, đã nhận xét, đại ý, Che đã bị sát hại hai lần: Lần đầu là bởi đạn của Trung sĩ Teran, lần sau là bởi những người muốn biến anh thành hình tượng khô cứng để bao bọc cho những việc làm lắm khi tư lợi của